Okugema
Obukuumi obw’amaanyi butandikira ku kugema.
Tuwa empeereza enzijuvu ey’okugema n’okugema, okuva ku balongo n’abaana okutuuka ku bantu abakulu.
Okugema kuyinza okuziyiza endwadde eziyinza okuba ez’akabi oba n’okutta ggwe n’ab’omu maka go.
Zikola nga zikendeeza ku bulabe bw’okukwatibwa obulwadde nga zikubiriza obuziyiza obw’obutonde bw’omubiri okukulaakulanya obutafaali obuziyiza obulwadde buno.
Tuwa okugema obulwadde bwa diphtheria, okusesema, tetanus, omusujja gw’ensiri, poliomyelitis n’akafuba.
Teeka essaawa y’okusisinkana
Bw’oba weetegese okutukyalira, ssaako essaawa okukendeeza ku budde bw’okulinda mu ddwaaliro.
Bw’omala okujjuza foomu, mmemba wa ttiimu ajja kukwatagana okukakasa nti olina okulondebwa.
Ebibuuzo ebitera okubuuzibwa ku kugema
Okugema okw’enjawulo kujja kuweebwa ebibinja by’emyaka eby’enjawulo, nga kulungamizibwa enteekateeka y’okugema mu ggwanga.
– Abaana bonna abali wansi w’omwaka 1 balina okugema okutuuka ku 5 nga tebannaweza mazaalibwa gaabwe agasooka.
– Abakyala bonna abali mu myaka gy’okuzaala (emyaka 15–49), nga mw’otwalidde n’abakyala ab’embuto, balina okugemebwa obulwadde bwa tetanus.
– Abawala bonna ab’emyaka 10 balina okugema kookolo w’omumwa gwa nnabaana nga bakozesa dose bbiri ez’eddagala eriweweeza ku kawuka ka human papilloma virus vaccine (HPV).
Eddagala erigema liyinza okuweebwa mu ngeri ez’enjawulo, gamba ng’okumira oba okugikuba empiso, ne mu bifo eby’enjawulo eby’omubiri gwo.
Nga tonnaba kugema, omusawo wo ajja kukuwa ebikwata ku kugema n’enkola.
Okugema okusinga tekulina bizibu bya maanyi, naye oyinza okufuna ebimu ebitonotono. Ebizibu ebitono ebitera okuvaamu biyinza okuli:
– Obulumi oba okuzimba mu kifo
– Omusujja omutono n’okuziyira
– Okulumwa ebinywa oba ebinywa
– Okuwulira ng’okooye
Ebiseera ebisinga eddagala eritali ku ddagala, gamba ng’eddagala eriweweeza ku bulumi, liyinza okuyamba ku bubonero. Oluvannyuma lw’okugema empiso, ekifo we bakuba empiso tekyetaaga kulabirirwa kwa njawulo naye singa wabaawo obulumi oba okulumwa, okusiiga olugoye olunnyogovu olubisi kiyinza okuyamba.
Bwe wabaawo ddoozi endala ezeetaagisa, ojja kuweebwa olunaku lw’okuddayo.
Funa eddwaaliro
Empeereza y’okugema esangibwa mu bifo byaffe eby’okugema. Funa ekifo ekisinga okubeera okumpi naawe.
Soma ebiwandiiko byaffe ebisembyeyo eby'obuyambi & amagezi
Saturday 29 August 2026
Okukebera kookolo w’omumwa gwa nnabaana kye ki?
Okukebera omumwa gwa nnabaana y’engeri y’okukebera obulamu bw’omumwa gwa nnabaana – omulyango oguyingira mu lubuto lwo (mu nnabaana), ogusangibwa waggulu ku bukyala bwo. Lwaki omumwa gwa nnabaana ...
SOMAKO EBIRALA
Sunday 30 August 2026
Amazzi agafuluma mu bukyala gange ga bulijjo?
Buli mukyala avaamu amazzi mu bukyala. Okufuluma obulungi si kwa bulijjo ddala, naye era kyetaagisa. Era, bw’oba weebuuza lwaki olina amazzi amangi mu bukyala, oyinza okwewuunya okumanya nti abakyala abasinga ...
SOMAKO EBIRALA
Lwakuna nga 17 December 2020
By’olina okumanya ku nsonga z’ekikyala
Tufunye akatambi akampi nga kannyonnyola ensonga z’okugenda mu nsonga, by’oyinza okuyita okugenda mu nsonga oba obudde bw’omwezi.
SOMAKO EBIRALA
