Ewaka           Obulamu bw’Obumaama: Okusumulula Amaanyi g’Okulabirira nga tebannaba kuzaala


Obulamu bw’Obumaama: Okusumulula Amaanyi g’Okulabirira nga tebannaba kuzaala

3 January 2024 – eddakiika 5 ezisomeddwa – Obulamu bw’okuzaala

Gabana bino






Ekoppoloddwa


Obulamu bw’Obumaama: Okusumulula Amaanyi g’Okulabirira nga tebannaba kuzaala

Olubuto bwe lugenda lugenda mu maaso, osanga olukalala oluwanvu olw’ebintu ebikwatagana n’ebyo by’osalawo, okuva ku kutegeka okuzaala okutuuka ku kuyooyoota nnasale okutuuka ku kulonda omusawo w’abaana. Oboolyawo bingi ku bino wasalawo dda. Mpozzi n’endala ezimu oziyongezzaayo kubanga omwana wo tannaba kulabika nga “wa ddala” gy’oli. Kyokka, gy’okoma okwetegekera okutuuka kw’omwana wo, omwana oyo gy’akoma okulabika ng’omutuufu, era olubuto lwo gye lukoma okulabika ng’oluyitawo amangu.

Naye wakati mu ssanyu, omuntu alina okujjukira nti ekkubo erigenda mu lubuto olulamu n’okuzaala obulungi litandika n’okukulembeza okwerabirira. Omulimu gw‟okulabirira nga tebannazaala mu mutendera guno ogw‟enkyukakyuka teguyinza kuyitirizibwa. Lino jjinja lya nsonda mu musingi gw’obulamu bwa maama n’omwana ali mu lubuto, kkampasi elungamya bamaama abazaala okutuuka ku lubuto olukuumi era olujjudde amaanyi.

Okutegeera Endabirwamu nga tebannaba kuzaala

Okulabirira nga tannazaala bwe bujjanjabi n‟obuyambi obuweebwa maama ali mu lubuto. Olina okufuna obujjanjabi nga tonnazaala okulaba ng’ofuna olubuto n’okuzaala nga tolina bulabe. Era kiyinza okuyamba omwana wo okuzaalibwa nga mulamu bulungi. Kizingiramu okwebuuza buli kiseera n’abakugu mu by’obulamu abalondoola embeera y’obulamu bwa maama, okwekenneenya enkula y’omwana ali mu lubuto, n’okukola ku bizibu byonna ebiyinza okuvaamu, bwe batyo ne baggulawo ekkubo ly’okuzaala mu ngeri ey’obukuumi era ennungi.. 

Okulabirira nga tonnazaala kizingiramu okwekebejja obulamu buli kiseera, gamba ng’okukebera omubiri, okukebera ebifaananyi, gamba nga ultrasound, n’okukebera endwadde ezimu. Nga bayambibwako okukeberebwa kw’abasawo ng’okwo, abasawo basobola okulondoola obulamu bwo n’okumanya ku nkula n’enkula y’omwana ali mu lubuto. Okusobola okukukuuma n’omwana wo ali mu lubuto nga temuli bulabe, abasawo bayinza okukuwa ekipande ky’endya ne bakuwa amagezi ku dduyiro ezimu ezitali za bulabe era ezikola obulungi. 

Emigaso gy’okulabirira abaana nga tebannazaala

Okizudde nti oli lubuto era nga togenda musawo mu nnaku oba wiiki? Well, olina okuteeka appointment n’omusawo w’abakyala asinga obulungi mu kiseera kino n’ofuna obujjanjabi obw’amangu. Yongera emikisa gyo egy’okuzaala obulungi n’okufuna omwana omulamu obulungi ng’ogenda mu basawo abakugu okufuna olubuto. Katutunuulire amakulu amanene ag’okulabirira nga tannazaala mu bulamu bwa maama ali mu lubuto, nga twekenneenya emigaso gyayo egy’ekitalo.

Okuziyiza Obulabe n’Ebizibu

Okuyingira mu nsonga nga bukyali kiyinza okukyusa omuzannyo. Bamaama abazaala bwe bakeberebwa buli kiseera, abakola ku by‟obulamu basobola okuzuula obulabe obuyinza okubaawo n‟okuddukanya ebizibu ebiyinza okuva mu kutandika kwabwe, ne balungamya obulungi ekkubo okutuuka ku bumanyirivu obulungi era obw‟obukuumi obw‟okuzaala. Okuva ku kuteekawo enkola entuufu ey’okwebaka okutuuka ku kulwanirira emmere erimu ebiriisa n’enkola entuufu ey’okukola dduyiro, abakugu bano bawa bamaama okumanya n’obulagirizi obwetaagisa okukendeeza ku bulabe. Ekyavaamu? Okukendeera okw’amaanyi mu bizibu ng’okuzaala nga tebanneetuuka n’obuzito obutono mu kuzaala.

Okunyweza Obulamu bwa Bamaama

Okukeberebwa buli kiseera kufuuka bamalayika abakuuma obulamu bwa bamaama, okuzuula obulabe obukwese obuyinza okuteeka maama n’omwana mu matigga. Embeera zonna ez’obujjanjabi ezibaddewo edda, nga ssukaali, zizuulibwa era ne ziddukanyizibwa mu ngeri ey’obwegendereza, okukakasa nti omwana ne maama bivaamu ebirungi. Okulabirira nga tonnazaala tekukoma ku mubiri; kizingiramu n‟obulamu obulungi mu nneewulira. Okweraliikirira kintu kya bulijjo ng’oli lubuto, era abakugu mu by’obulamu bawa emisomo gy’okubudaabudibwa, nga bawa obulagirizi ku bukodyo obulungi obw’okugonjoola situleesi nga dduyiro n’okufumiitiriza. Anti enkola ey’enjawulo ey’okubeera obulungi y’ekisumuluzo ky’okufuna olubuto olulungi.

Okukola ekipande ky’okukula n’enkula y’omwana ali mu lubuto

Okukula n’okukula kw’omwana wo ali mu lubuto bifuuka ennyiriri ezisikiriza mu mboozi y’okulabirira nga tannazaala. Abakugu mu by’obulamu balondoola n’obwegendereza enkulaakulana, okukakasa nti omwana akula bulungi mu lubuto. Okwekebejja buli kiseera tekikoma ku kuziyiza bizibu wabula n’okuzuula mangu n’okukola ku nsonga zonna ez’obujjanjabi eziyinza okuvaamu, okukakasa nti omwana wo omuwere awona mangu n’okutandika obulungi.

Okuyita kwo okw'obukuumi n'eddwaliro lya Marie Stopes

Eddwaaliro lya Marie Stopes liyimiridde ng’ettaala y’essuubi eri bamaama abazaala okwetoloola eggwanga. Nga tulina enkola yaffe ey’okussa essira ku mulwadde, twewaddeyo okuwa buli mulwadde obujjanjabi obulungi n’okuziyiza. Bw’oba weesanga ng’oli mu kkubo ery’essanyu erigenda mu buzadde, ttiimu yaffe ey’abakugu mu by’obulamu ejja kuba emmunyeenye ekulambika.

Bw’onoonya eddwaaliro ery’enjawulo erijjanjaba abaana nga tonnazaala ng’oli lubuto, totunula wala okuggyako eddwaaliro lya Marie Stopes. Wano, ojja kufuna obulagirizi obusinga obulungi, obuwagizi obutasalako, n’obujjanjabi obw’omutindo gw’ensi yonna okukakasa obukuumi n’obulamu bwa ggwe n’omwana wo ali mu lubuto. Empeereza yaffe ebeerawo essaawa yonna, nga yeetegefu okwanukula embeera yonna ey’amangu oba ey’ebyobulamu, okukakasa nti ofuna essanyu ly’obuzadde n’obwesige n’emirembe mu mutima.

Ensonga enkulu: Wambatira olugendo luno n’obwegendereza, okumanya, n’obuwagizi obutasalako obw’abakugu mu by’obulamu. Ekkubo lyo erigenda mu buzadde terisaanidde kintu kisingako.


Gabana bino






Ekoppoloddwa

Ebiwandiiko ebikwatagana

Obuyambi n'okubuulirira


31 August 2022 • Okusoma eddakiika emu

Nsaana okweraliikirira kookolo w’omumwa gwa nnabaana?

Obadde okimanyi nti abakyala abasinga bafuna obulwadde bwa HPV nga wayiseewo akaseera katono nga batandise okwegatta? Obulwadde buno bwe buvaako

Obuyambi n'okubuulirira


21 December 2023 • Okusoma eddakiika 3

Olugendo lwo olw’okufuna embuto: Ekitabo ekilungamya eri bamaama abasooka

Wakati mu nneewulira n’enteekateeka ezitali zimu, kikulu nnyo eri bamaama abazaala okutambulira ku mutendera guno nazo

Obuyambi n'okubuulirira


12 July 2021 • Okusoma eddakiika 5

Ddi lwe nsobola okwegatta nga sirina kondomu ne muganzi wange?

Kondomu zikukuuma obutakwatibwa ndwadde z’ekikaba (STI) wamu n’okufuna embuto. Kyova olaba nga bwekiri