Buli mukyala avaamu amazzi mu bukyala. Okufuluma obulungi si kwa bulijjo ddala, naye era kyetaagisa. Era, bw’oba weebuuza lwaki olina amazzi amangi mu bukyala, oyinza okwewuunya okumanya nti abakyala abasinga bafulumya amazzi nga kitundu ku kijiiko kimu eky’amazzi mu bukyala buli lunaku.
Amazzi amayonjo oba amazungu mu bukyala gatwala obuwuka okukuuma obukyala bwo nga buyonjo, nga busiigiddwa n’obukuumi. Amazzi agafuluma mu bukyala gayinza okukyuka ng’oli lubuto oba ng’ogenda mu nsonga. Okugeza, amazzi agakulukuta mu bukyala gayinza okuwunya mu ngeri ey’enjawulo ng’omaze okugenda mu nsonga.
Ebika ebimu, ng’amazzi agava mu bukyala aga kyenvu, gayinza okuba akabonero akalaga nti waliwo ekikyamu. Obulwadde bw’obukyala bujja kukyusa endabika n’okuwunya kw’amazzi go. Laba wano rundown ku biki ebya bulijjo, ebitali, plus by'olina okukola singa oba ofaayo n'akatono.
Amazzi amazungu oba agatangaala mu bukyala kitegeeza ki?
Langi y’amazzi agafuluma mu bukyala aga bulijjo eba ntangaavu oba njeru. Amazzi amalungi gayinza okuwulira nga gagonvu era nga gakwata oba nga mabisi era nga gagoloddwa. Ebya bulijjo byawukana wakati w’abantu, okumala ekiseera ne mu mbeera ez’enjawulo. Oboolyawo okirabye nti amazzi go gakyuka katono okusinziira ku ssaawa gy’omala mu mwezi.
Amazzi geeyongera okutangaala, okunnyogoga n’okugolola okwetoloola ekiseera ky’ofulumya eggi ebiseera ebisinga ng’ebula wiiki bbiri oba ssatu ensonga zo zitandike. Era kiyinza okulabika n’okuwulira eky’enjawulo singa oba oli lubuto, ng’ofunye obwagazi oba ng’omira empeke oba eddagala eddala eriziyiza okuzaala ery’obusimu. Naawe oyinza okufulumya amazzi amangi mu biseera bino. Bw’ogenda okusemberera okuva mu nsonga, era ng’obusimu bwo obuyitibwa estrogen bukendeera, oyinza okukizuula nti oyinza obutavaamu amazzi amatono. Oyinza okufulumya kitono ng’oyonsa naawe.
Amazzi agafuluma mu bukyala aga langi enzirugavu gategeeza ki?
Bw’oba n’amazzi amagonvu amazungu aga langi enzirugavu agawunya ng’ebyennyanja, naye nga towulira kusiiyibwa oba okulumwa, oyinza okuba n’obulwadde bw’obukyala obuva ku bakitiriya. Kino kye kisinga okukwatibwa endwadde z’obukyala. Si bulwadde bwa kwegatta (STI) wabula busobola okuleetebwa nga weegatta oluvannyuma ne kikyusa bbalansi ya bakitiriya mu bukyala bwo. Ekintu kye kimu nakyo kitera okubaawo ng’okozesezza ssabbuuni oba ebintu ebirala bingi ku bukyala. Eddagala ly’ensigo oluusi liyinza okutabula n’obukyala bwo obw’obutonde.
Okufulumya amazzi amazungu amanene era agajjudde ebizimba kitegeeza ki?
Amazzi amazungu agatawunya naye nga galina obutonde bwa curds oba cottage cheese kabonero ka thrush (candidiasis), oluusi akayitibwa yeast infection. Ekitundu kyo eky’obukyala oba eky’ekyama nakyo kiyinza okukusiiwa oba okukuluma. Kino kizibu ekirala ekibaawo kubanga bbalansi y’obukyala yo ey’obutonde etaataaganyizibwa.
Okufuluma mu bukyala okwa kyenvu kabonero ki?
Amazzi agawunya ng’ebyennyanja, aga kiragala aga kiragala agafuumuuka gayinza okuba akabonero ka trichomoniasis, nga kano ka STI. Oyinza n’okusiiwa, okulumwa n’okulumwa ng’owewe. Oyinza okufulumya amazzi amangi mu bukyala okusinga bulijjo, era oyinza okuzimba okwetooloola obukyala bwo. Ebisambi byo eby’omunda nabyo biyinza okukusiiwa.
Amazzi agava mu bukyala aga kitaka kitegeeza ki?
Amazzi agava mu bukyala aga langi ya kitaka aga rusty gasinga kubaawo ku ntandikwa n’enkomerero y’ensonga. Kino si kyeraliikiriza, musaayi gwa bulijjo gwokka ogututte akaseera katono okuvaayo.
Naawe oyinza okufuna ebikuta by’omusaayi ebya kitaka ebifuuse enfuufu singa oba waakatandika empeke oba eddagala eddala eriziyiza okuzaala erikosa obusimu bwo, naye kino kirina kuba kya kaseera buseera. Bw’oba weeraliikirira n’akatono ku kulaba amabala, kola olabe omusawo wo.
Okuvaamu omusaayi wakati w’ensonga kitegeeza ki?
Bw’oba n’omusaayi ogutali gwa bulijjo (okuvaamu omusaayi wakati w’ensonga oba oluvannyuma lw’okwegatta) oyinza okufuna obulwadde bwa nnabaana, nga buno buzimba mu nnabaana. Obulwadde bw’omumwa gwa nnabaana nabwo busobola okulumya okuwunya oba okwegatta. Okuvaamu omusaayi mu ngeri etaali ya bulijjo n’obulumi obw’amaanyi mu lubuto lwo olwa wansi kiyinza okuba obulwadde obuzimba mu kifuba. Embeera zino zombi ziyinza okuva ku STI chlamydia oba oluusi n’oluusi n’akafuba.
Kiki ekirala ekiyinza okuvaako amazzi agawunya mu bukyala?
Okufulumya amazzi mu ngeri etaali ya bulijjo era kiyinza okuva ku mubiri gwo okukola ku kintu ky’olese munda, gamba nga tampon oba kondomu gye weerabidde. Kondomu eyeerabirwa nayo ejja kuwunya obubi amazzi go olw’obuwuka bwonna obutali bulamu.
Nkole ntya singa mba nneeraliikirivu olw’amazzi agafuluma mu bukyala?
Lambula obulwaliro bwaffe okufuna okwebuuzibwako n‟omuwabuzi atali musango era ayamba. Ensonga tujja kugiteekawo era tukufunire enteekateeka entuufu ey’obujjanjabi.
